Hocam, korunan alan ne demek?

Sunumlarımda “Korunan alan ne demek?” diye sorunca herkes kendine göre farklı bir cevap veriyor.

Bu konuda dünyadaki en etkin kurumların başında gelen Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) bu karışıklığı gidermek için üzerinde anlaşma sağlanmış küresel bir tanım geliştirmiş durumda.

(Fotoğraf: Küre Dağları Milli Parkı – Arıt Gürdek Kayalığı)

IUCN 1994 yılı tanımı: Özellikle biyolojik çeşitliliğin, doğal ve bununla ilişkili kültürel kaynakların devamlılığının sağlanmasına ve korunmasına hizmet eden, yasal veya diğer etkili yollarla yönetimi gerçekleştirilen karasal ve/veya denizel alanlar.

IUCN 2008 yılında güncellenen tanımı: Doğanın ve ilişkili ekosistem servisleri / hizmetleri ve kültürel değerlerin uzun vadeli korunması amacıyla açıkça tanımlanmış coğrafi sınırları olan, tanınmış, adanmışlık içeren ve yasal veya diğer etkin yöntemlerle yönetilen alandır.

(Fotoğraf: Küre Dağları Milli Parkı – Ilıca Şelalesi)

Yapılan çalışmalar ve dünyadaki koruma deneyimleri gösteriyor ki korunan alanların ekonomik, ekolojik, kültürel ve sosyal birçok faydası var:

1. Yaşam alanları tehdit altında olan bitki ve hayvan türlerine güvenli sığınaktırlar. IUCN kırmızı listesindeki türlerin %80’i korunan alanlar içerisindedir.

2. Birçok ana besin kaynağnaı (bitkiler, balıklar ve tıbbi bitkiler) ev sahipliği yapan yaşam alanlarını korurlar ve desteklerler

3. Kültürel, mimari ve geleneksel yaşamların korunmasına katkı koyarlar.

4. İçme suyu kaynağıdır. Yapılan son çalışmalar dünyanın 105 büyük şehrinin (New York, Pekin, Los Angeles, İstanbul, vs.) 33’ü içme suyu kaynaklarını korunan alanlardan sağlıyor. Peru’da yaklaşık 2,7 milyon kişi 16 korunan alandan gelen suyu kullanmaktadır. Bunun yıllık değeri 81 milyon Amerikan Dolarıdır. Yeni Zelanda Te Papanul Koruma Parkı’ndaki (22.000 ha) çayırlıkların sağladığı su yönetimi / dengeleme hizmetlerinin bedeli 95 milyon Amerikan doları olarak hesaplanmıştır.

5. Ekonomik destek ve iş olanağı sağlayarak yoksullukla mücadelede en önemli araçlardan biridir. Son yıllarda, korunan alanlar içinde ve çevresinde yaşan yöre halkına birçok farklı sektörlerde ekonomik olanaklar sunarak yoksullukla mücadele önemli araçlardan biri olmuşlardır. Örneğin, Guatemala’daki Maya Biyosfer Rezervi’nin yıllık geliri 47 milyon Amerikan dolarıdır ve 7.000 kişiye iş olanağı sağlamaktadır. Türkiye’de milli parklarda uygulanan alan kılavuzluğu uygulamaları buna güzel bir örnektir.

6. Fırtına, taşkın ve kuraklığa karşı engel ve tampon bölgeler oluşturarak doğal felaketlerin etkilerini azaltırlar.

7. Sürdürülebilir kalkınmanın en başarılı örneklerinin uygulandığı örnek yerlerdir.

8. Katılımcı karar verme ve yönetim anlayışıyla en iyi yönetişim modellerini ve örneklerini sunarlar.

9. Dinlenme olanakları sunan yerlerdir. Korunan alanlar, size doğayla baş başa olacağız ya da spor yapacağınız birçok olasılık sunar.

10. Çatışmaların çözümünde önemli araçlardır. Özellikle geçmişten gelen çatışmalar birçok korunan alanın yönetimi için unutulmuştur. Sınırötesi korunan alanlar, barış için parklar, vb.

11. İklim değişikliği ve etkileriyle mücadelenin en önemli araçlarından biridir. Korunan alanların iklim değişikliğine “doğal çözüm” olarak özel bir rolü vardır. Arazinin başka kullanımlara dönüşümünden kaçınmakta bilinen en etkin yönetim stratejisidir. Karasal karbon miktarının %15’ini depolayarak iklim değişikliği azaltım ve etkilerine uyumda eşsiz bir role sahiptirler. Korunan alanlar konusunda dünyanın önde gelen uzmanlardan biri olan Sue Stolton şöyle diyor: “Korunan alanlar olmasaydı, iklim değişikliği karşısında karşılaşılan zorluklar daha büyük olurdu. Bu alanların güçlendirilmesi, iklim krizine karşı en güçlü doğal çözümlerden biridir.” Korunan alanlar ormansızlaşmanın, su kaynaklarının umarsızca kullanımının ve mercanların yok oluşunun önünde durarak iklim değişikliği ile mücadelede en önemli araçlardan biridir.

(Fotoğraf: Kızılırmak Deltası Ramsar Alanı)

Tüm bu özellikleriyle korunan alanların sayısı son 40 yılda 9 kat arttı. 1970 yılında 2 milyon km2 olan toplam karasal korunan alanların yüzölçümü 2010 yılında 18 milyon km2 olmuştur.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) Dünya Koruma İzleme Merkezi’ne göre yaklaşık 150.000 korunan alan dünya kara yüzeyinin % 13,9’undan fazlasını kaplıyor. Bu oran denizel korunan alanlarda ise %1’den azdır. Bu korunan alanların sadece  yaklaşık %30’u etkin olarak yönetilmektedir. Diğerleri sadece kağıt üzerinde (İngilizce deyimi “paper parks”) mevcut.

Türkiye, tarihi ve sosyal açılardan olduğu gibi biyolojik çeşitlilik açısından da bir köprü ve kavşak noktası olarak yeryüzündeki 37 ayrı bitki coğrafyası bölgesinden üçünün (Avrupa–Sibirya, Akdeniz ve İran–Turan) kesiştiği coğrafya olması nedeniyle zengin bir biyolojik çeşitliliğe sahip. Ayrıca dünyada acil koruma altına alınması gereken biyolojik çeşitlilik açısından zengin 34 sıcak noktadan üçü de (Kafkasya, Akdeniz, İran-Anadolu) Türkiye’de buluşuyor. Bu özelliği ile Türkiye, Çin ve Güney Afrika ile birlikte, sınırları içinde üç sıcak nokta barındıran üç ülkeden biri olan Türkiye, endemik türleri ile kendi kuşağında biyolojik çeşitlilik açısından en önemli ülkelerden biridir.

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı biyolojik çeşitlilik değerleri farklı koruma alanı statüleri ve farklı kanunlarla koruma altındadır. Bu koruma statülerinin bir kısmı ulusal mevzuata göre, bir kısmı da uluslar arası sözleşmelere dayanarak oluşturulmuştur. Türkiye’nin %5’ten biraz fazlası resmi koruma altındadır. Türkiye korunan alanlar sistemi içinde yer alan korunan alanlar listesi (Kasım 2011 verileri) aşağıda verilmiştir.

Korunan Alan Türü Korunan Alan Değeri Sayı
Milli Park Ulusal 41
Tabiatı Koruma Alanı Ulusal 31
Tabiat Parkı Ulusal 180
Tabiat Anıtı Ulusal 106
Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Ulusal 80
Muhafaza Ormanı Ulusal 58
Doğal Sit Ulusal 1273
Özel Çevre Koruma Bölgesi Bölgesel 15
Ramsar Alanı Küresel 13
Biyosfer Rezervi Küresel 1
Dünya Miras Alanı Küresel 10

Türkiye’nin korunan alanlar sistemi içinde yer alan mevcut korunan alanları estetik, bilim, doğa koruma ve doğal güzellikler açısından sınırlı belirlenmiş önemli alanları içeriyor. Türkiye’nin korunan alanları deniz ve kıyılardan; Ağrı Dağı’na; deltalardan, Karadeniz ormanlarına ve yaylalarına; bozkırlardan, göl ve akarsu sistemlerine; derin vadiler ve kanyonlardan buzullara kadar çeşitli doğal ekosistemleri barındırıyor. Korunan alanlar nesli tehlike altında, endemik, dar yayılışlı birçok bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapıyor. Ayrıca, ekolojik özelliklerinin ve doğal güzelliklerin yanı sıra jeolojik, jeomorfolojik, peyzaj, tarihi, arkeolojik ve kültürel değerlere sahip alanları da içeriyor.

(Fotoğraf: Camili Biyosfer Rezervi- Maral Şelalesi)

Ancak hem tür, hem de genetik ve ekosistem seviyelerinde sahip olduğumuz bu çeşitlilik üzerindeki tehditler giderek artıyor.

Türkiye’de mevcut politikalar, korunan alanların gücünü azaltmaya yönelik olsa bile,  zaman korunan alanlara sahip çıkma zamanı.

Türkiye’de sadece resmi korunan alanlarımızı (ülkemizin %5’inden fazlasını) bile koruyabilsek büyük bir ulusal başarı elde ederiz. Tüm dünyada korunan alanlar artık geçmişte olduğundan daha güçlü ve değerleri gözardı edilemez durumda.

Kaynaklar

Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü: www.milliparklar.gov.tr

Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü: www.ogm.gov.tr

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü: www.ozelcevre.gov.tr

Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü: www.kulturvarliklari.gov.tr

UNESCO Türkiye Milli Komisyonu: www.unesco.org.tr

IUCN internet sitesi: www.iucn.org

WWF-Türkiye: www.wwf.org.tr

Doğa Derneği: www.dogadernegi.org.tr

Doğa Koruma Merkezi: www.dkm.org.tr

Doğa Araştırmaları Derneği: www.kad.org.tr

Küre Dağları Milli Parkı: www.kdmp.gov.tr

Korunan Alan Yönetiminde Hızlı Degerlendirme ve Önceliklendirme Yöntemi (RAPPAM) 2009 Türkiye değerlendirmesi: http://www.kdmp.gov.tr/RAPPAM2009SonucRaporu.pdf

Korunan Alanlar ve İklim Değişikliği Türkiye Ulusal Stratejisi: http://www.kdmp.gov.tr/haber_detay_tr.asp?haid=105

Doğal Çözümler kitabı: http://www.kdmp.gov.tr/haber_detay_tr.asp?haid=106

Daha önceki bir blog yazım: https://yildiraylise.wordpress.com/2010/09/13/korunan-alanlar-iklim-degisikligine-cozum/

Yeşil Atlas e-dergisinde yayınlanan “Korunan alanlar ve ikilim değişikliği” konulu yazım: http://www.yesilatlas.com/15/emagazine.aspx

UNDP Türkiye Yeni Ufuklar Programı’nda Mustfa Yılmaz ile Küre Dağları Milli Parkı çalışmalarınız anlatıyoruz: http://youtu.be/LV-VRnSEo5s 

UNDP Türkiye Yeni Ufuklar Programı’nda Başak Avcıoğlu Çokçalışkan ile korunan alanları anlatıyoruz: http://www.undp.org.tr/podcasts/tr/yeni_ufuklar_32.mp3

25ocak2012

Fotoğraflar: Yıldıray Lise

 

Küre Dağları Milli Parkı deneyimini izleyiniz!

 

Hocam, korunan alan ne demek?” üzerine 2 yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s